Τα βιβλία του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

Η ΠΙΟ ΚΡΥΦΗ ΠΛΗΓΗ, συνέντευξη στο «M.f.solution»

“H pio kryfi pligi"Βαγγέλης Ραπτόπουλος:

Η τρίτη πληγή

Συνέντευξη στον Νίκο Χριστάκο, περιοδικό «M.f. solution», τεύχος 2, Χειμώνας 2013

Συνάντησα τον Βαγγέλη Ραπτόπουλο, για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του ογδόντα σε μια ορεινή στρατιωτική μονάδα που υπηρετούσαμε τη θητεία μας. Μου τον σύστησαν οι ‘παλιοί’ τονίζοντας με κάπως ιδιαίτερο τρόπο την ιδιότητα του. ‘‘Ξέρεις ο Βαγγέλης είναι συγγραφέας. Έχει εκδώσει και δύο βιβλία’’.

Μέχρι τότε θεωρούσα -ποιος ξέρει γιατί- πως οι συγγραφείς ήταν μεγάλοι σε ηλικία άνθρωποι και κάπως απόμακροι. Ο Βαγγέλης όμως ήταν νέος, ζεστός και κοινωνικός. Τι βιβλία έγραφε λοιπόν αυτός ο τόσο διαφορετικός συγγραφέας; Στην πρώτη έξοδο μου από την μονάδα αγόρασα τα δυο πρώτα του βιβλία. Το πρώτο που σκέφτηκα ήταν πως αυτός εδώ ο νεαρός συγγραφέας μιλούσε με έναν ξεχωριστό τρόπο για πράγματα που είναι σύγχρονα και στα οποία πρωταγωνιστής θα μπορούσε να είναι και κάποιος από εμάς.

Τα χρόνια που χαθήκαμε τον παρακολουθούσα από τα βιβλία του (24 συνολικά, από τα οποία έχουν τυπωθεί περισσότερα από 250.000 αντίτυπα) και τις άλλες δραστηριότητές του. Μέσα από αυτά τον άκουγα να μιλά με μεγάλη ευαισθησία και ανθρωπιά για τις συλλογικές σχέσεις. Τον έβλεπα να βασανίζεται από τον εφιάλτη της ατομικότητας. Τον έβλεπα να ‘παιδεύεται’ μεταφράζοντας αποσπάσματα αρχαίων ελλήνων συγγραφέων. Ένιωθα την αγωνία του να τοποθετηθεί και ο ίδιος σε μια ρευστή και δυσανάγνωστη πραγματικότητα. Πολυτάλαντο και ακούραστο τον ‘συναντούσα’ στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση, στις εφημερίδες, ραδιοφωνικός παραγωγός, σύμβουλος εκδοτικών οίκων, σεναριογράφος.

Ξανασυνάντησα τον Βαγγέλη Ραπτόπουλο με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο Η πιο κρυφή πληγή, αληθινό συγγραφέα πια –λόγω ηλικίας εννοώ– αλλά το ίδιο ζεστό. Όταν με ρώτησε πώς μου φάνηκε το νεογέννητο, του είπα πως αισθάνθηκα ότι γεννήθηκε από το μελάνι της μετουσίωσης της ευαισθησίας σε σοφία. Γιατί σε αυτό το βιβλίο ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος μας δίνει, έχοντας σαν σκηνικό τα Δεκεμβριανά του 44, ένα ιδιαίτερα σύγχρονο μυθιστόρημα, όπου χωρίς να μιλάει για θεραπείες, κτίζοντας τον ήρωά του, μιλάει για το χθες και το σήμερα, για το βαθύτερο νόημα της ζωής, που δεν είναι άλλο από τη διαπλοκή Έρωτας – Θάνατος, οδηγώντας έτσι τους πιο θαρραλέους στη πληγή που μπορεί να μην είναι μόνο μία.

Αλλά ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο, αφού τον ευχαριστήσουμε γι’αυτή τη συζήτηση.

***

Κάντε κλικ στις εικόνες, να μεγαλώσουν

Pligi, cover, allΏστε λοιπόν τείνει προς εξαφάνιση ο πνευματικά ανήσυχος και πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος, στον μεταπολεμικό και κατ’ επέκταση στο σύγχρονο δυτικό κόσμο; Μήπως από τις προσδοκίες και τα όνειρά μας δεν έχει απομείνει πάρα μόνο ο σκελετός τους;

― Το παραπάνω απόσπασμα που είναι από το τελευταίο βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, Η πιο κρυφή πληγή. Θα το σχολιάσει ο ίδιος ο συγγραφέας ξεκινώντας έτσι τη συζήτησή μας.

«Αυτό το απόσπασμα νομίζω ότι τα λέει όλα, εγώ θα ήθελα να πω κάτι για τη σχέση του τίτλου του βιβλίου με αυτό το απόσπασμα. Ο τίτλος έχει μια διττή σημασία αρχικά: είναι η πιο κρυφή ανεπούλωτη πληγή μιας χώρας, που είναι τα Δεκεμβριανά, είναι η πιο κρυφή ερωτική πληγή του ήρωα, που δεν είναι μόνο η Νίκη, αλλά και η ίδια ζωή με την οποία είναι ερωτευμένος κι απ’ την οποία δεν θέλει να παραιτηθεί, αλλά υπάρχει και μια τρίτη πληγή, η πιο κρυφή, που είναι η υπαρξιακή. Το βαθύτερο υπαρξιακό ζήτημα που θίγει το βιβλίο είναι η πιθανότητα αφανισμού των ανήσυχων ανθρώπων, των αταξινόμητων, αυτών δηλαδή που είναι ‘το άλας της γης’, και που με τη σκέψη τους γονιμοποιούν εκείνους που δεν την καλλιεργούν ή δεν τη βασανίζουν ιδιαίτερα. Ο Ντοστογιέφσκι λέει στο Υπόγειο ότι, εάν ο άνθρωπος ήταν το πλήκτρο ντο ενός πιάνου, πατώντας το θα έπαιζε τη νότα λα, θέλοντας να πει ότι ο άνθρωπος ούτε προβλέψιμος είναι ούτε ταξινομήσιμος».

Θα μπορούσε δηλαδή ο σκελετός για τον οποίο μιλάς να είναι με μια άλλη έννοια και η βαθύτερη ουσία των πραγμάτων;

«Με ποια έννοια το λες αυτό; Ότι η βαθύτερη ουσία των πραγμάτων είναι μια ραχοκοκαλιά μόνο

― …ότι ίσως μια περίοδος σαν κι αυτή που ζούμε σήμερα, μάς φτάνει να ξαναδούμε τη ραχοκοκαλιά και να ασχοληθούμε ξανά με τη ραχοκοκαλιά, ξανά με το νόημα της ζωής δηλαδή.

«Ναι! Μπορείς να το δεις κι έτσι, αυτό θα ήταν πολύ πιο ελπιδοφόρο, αλλά, αν πάρουμε τη λέξη σκελετό κυριολεκτικά σαν το μισό της έκφρασης ‘σάρκα και οστά’, βλέπουμε ότι μόνο ραχοκοκαλιά χωρίς σάρκα δεν γίνεται να υπάρξει. Για μας σκελετός είναι θάνατος».

― Μήπως λοιπόν η περίοδος αυτή μάς ξαναφτάνει στο σκελετό με την υποχρέωση να ξανακτίσουμε τη σάρκα;

«Α, ναι, να αναγεννηθούμε! Γιατί μένοντας ο σκελετός κλείνει ένας κύκλος και το υποκείμενο τότε πρέπει να αναγεννηθεί. Και ίσως λοιπόν να  είναι ακριβώς αυτός ο καλύτερος τρόπος, για να το διατυπώσουμε, ότι βρισκόμαστε δηλαδή μπροστά σε συνθήκες αναγέννησης ενός υποκειμένου, που δεν θα είναι αφιονισμένα ατομικιστικό και ηδονιστικό, δεν θα είναι αποχαυνωμένο από τον καταναλωτισμό, αλλά που θα έχει και μια αίσθηση της συλλογικότητας, θα είναι αλληλέγγυο, θα υπερβαίνει το Εγώ».

Από το βιβλίο σου και ιδιαίτερα από το τελευταίο κεφάλαιο εισέπραξα μια αισιόδοξη νότα, αισθάνθηκα δηλαδή ότι ένα από τα βασικά ζητήματα που θίγεις είναι το να υπερασπιστούμε αξίες που πάνω στις οποίες θα ξανακτίσουμε.

«Ναι, γιατί τελικά το βιβλίο σκιαγραφεί το πορτραίτο ενός ανθρώπου που είναι στον αντίποδα αυτού που κυριαρχούσε τα τελευταία χρόνια. Ενός ανθρώπου που ακολουθεί τα πάθη του από παιδί, και σε καμιά περίπτωση δεν είναι ο χλιαρός, ο ‘cool’, που δεν βρέχει και πολύ το ποδαράκι του στο ποτάμι της ζωής. Ο ήρωας μου είναι ένας παλαβός που φλέγεται από πάθος, που κυνηγάει ένα όραμα, ένα αίτημα ζωής. Ακόμα και ο Χριστός προτιμούσε τους παγερά αδιάφορους από τους χλιαρούς πιστούς. Ο ήρωας μου σίγουρα δεν είναι απ’ αυτούς, είναι ένας βαμμένος που υπερβαίνει το Εγώ του.

»Δεν σου κρύβω όμως ότι μερικές φορές φοβάμαι πως ακούγοντας κάποιος μια τέτοια συζήτηση, θα μπορούσε να τη χαρακτηρίσει γενική και αόριστη. Να, λοιπόν, ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους γράφω μυθιστορήματα και που έχει να κάνει με το ότι από τη φύση του το μυθιστόρημα σε αντίθεση με τα θεωρητικά βιβλία είναι πιο συγκεκριμένο. Σ’ αυτό λοιπόν το βιβλίο μιλάω για τον συγκεκριμένο Μιχάλη με το συγκεκριμένο κόλλημα, μιλάω για ό,τι προσπάθησε, για ό,τι του έτυχε, για ό,τι έπαθε, ώστε πάνω σ’αυτά ο καθένας να μπορέσει να κάνει τις όποιες αναγωγές του».

H pio kryfi pligi - full coverΟπότε κτίζοντας λοιπόν εσύ τον ήρωά σου, δίνεις ένα ερέθισμα στον αναγνώστη να αναζητήσει μέσα του την πιθανή ύπαρξη ενός Μιχάλη…

«Ναι, αλλά όχι με δεδομένη την αποδοχή των χαρακτηριστικών του Μιχάλη γιατί θα υπάρξουν και αυτοί που θα σκεφτούν πως ο Μιχάλης είναι ίσως ένας άχρηστος, ένας ανίκανος, που δεν έκανε τίποτα για την επιτυχία του, γιατί θα υπάρξουν κι αυτοί που θα πουν ότι ο Μιχάλης απλά είναι ένας τρελός, κάποιος που κυνηγάει μια ουτοπία, ένας που δεν έχει καμία αίσθηση των αξιών που μέχρι χθες ήταν οι κυρίαρχες».

― Γι’ αυτό λοιπόν εγώ πιστεύω ότι μια εξαιρετικά κατάλληλη εποχή για να διαβάσει κάποιος το βιβλίο σου είναι τούτη εδώ, αφού νομίζω ότι δεν υπάρχουν πολλοί σήμερα που εξακολουθούν να πιστεύουν με ακράδαντα τρόπο στις αξίες που κίνησαν τη ζωή τους τα τελευταία χρόνια.

«Ναι, και εάν δεν γεννηθεί ένα άλλο όραμα και μια άλλη αξιολογική ιεραρχία δεν πρόκειται να προχωρήσουμε και να βγούμε από την κρίση. Και γι’ αυτό το μυθιστόρημά μου είναι ένα σύγχρονο και όχι ένα ιστορικό μυθιστόρημα».

― Αν σου έλεγα ότι διάβασα ένα υπαρξιακό μυθιστόρημα;

«Ναι, υπαρξιακό είναι αλλά είναι σίγουρα και ένα σύγχρονο μυθιστόρημα. Εγώ μιλάω για τα Δεκεμβριανά του τώρα, μιλάω για την πιθανότητα νέου εμφυλίου και για το ότι η παλιά πληγή ακόμα δεν έχει κλείσει. Δεν είναι τυχαίο ότι συνέλαβα το βιβλίο μέσα στους Αγανακτισμένους. Ζούμε την επανανακάλυψη του συλλογικού, βγήκαμε στο δρόμο, σηκωθήκαμε από τους καναπέδες. Εκεί αναβίωσε η πιθανότητα και η απειλή ενός εμφυλίου μέσα σ’ ένα κλίμα γενικευμένης ατιμωρησίας και αδικίας».

Δε νομίζεις ότι υπάρχει και μια ανάγκη αναγωγής στο παρελθόν για να καταλάβουμε τι μας συμβαίνει;

«Υπάρχει, αρκεί να μην εκθληφθεί αυτό σαν την αποστήθιση ενός μαθήματος ιστορίας, αλλά σαν μια προσπάθεια να κατανοήσουμε τον τρόπο σκέψης και ζωής κάθε ιστορικής περιόδου».

Δεν υπάρχει Έλληνας που να μην αναφέρεται στους αρχαίους προγόνους, λέω δηλαδή ότι αυτός ο λαός που φαίνεται να αναζητά ιστορικά στηρίγματα από τα οποία να πιαστεί και να εμπνευστεί, την ίδια στιγμή δεν κάνει καμιά αναφορά σε πρόσφατα ιστορικά γεγονότα που τον έχουν πληγώσει. Φοβάται να ανοίξει και να θεραπεύσει τις πρόσφατες πληγές του. Δεν είναι αυτός ένας συλλογικός φόβος που δεν μας αφήνει να αγγίξουμε το πρόσφατο παρελθόν, που κρατάει κρυφή την πληγή, και άρα μην έχοντας ιστορική αναφορά, μοιραία μας οδηγεί σ’έναν μετεωρισμό;

mfsolution«Ας σκεφτούμε όμως πόσο δύσκολο είναι για τους νεότερους σήμερα να κατανοήσουν και να διαισθανθούν τη δυναμική παλαιότερων καταστάσεων ακόμη και από το πιο πρόσφατο παρελθόν. Για παράδειγμα πώς μπορεί να καταλάβει ένας νέος τη βαρύτητα που είχε η απειλή ‘θα σου φτιάξω φάκελο’ ή την τρομοκρατία που ασκούσε και μόνο η σκέψη πως θα μπορούσες να χαρακτηριστείς αναρχοκομμουνιστής και τις συνέπειες του, μέχρι και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης; Αυτά από μόνα τους είναι ένα εμπόδιο στη δυνατότητα αγγίγματος της πληγής».

Κλείνοντας θα ήθελα να ξαναγυρίσουμε στους αταξινόμητους, και να σε ρωτήσω τι έχεις να πεις γι’ αυτούς;

«Ο έκκεντρος, ο αταξινόμητος, ο αιρετικός, ο ‘φαρμακός’ που έγραφες στο προηγούμενο τεύχος του περιοδικού ή ο μάγος, είτε μπολιάζει αρνητικά είτε γονιμοποιεί θετικά το κοινωνικό σώμα, είναι αυτός που λειτουργεί σαν καταλύτης πάνω σ’ αυτούς που λειτουργούν με ετοιματζίδικες σκέψεις».

Πάντως είτε σαν μάγοι είτε σαν ‘φαρμακοί’ κινδυνεύουν να καούν.

«Πάντα καίγονται! Είναι πυροτεχνήματα!»

***

Δείτε τη συνέντευξη, όπως ακριβώς τυπώθηκε (σε pdf)

Αρέσει σε %d bloggers: